يكى از علل سستى نظريه و كاهش وثوق و اعتماد بدان باشد . 9 . امكان تاريخى : تناقض يك خبر با امور قطعى تاريخى براى رد و عدم پذيرش آن كافى است . اگر ثابت شود كه اسراء و معراج پيش از هجرت و بلكه در سال‌هاى آغازين بعثت بوده ، نيز ثابت شود كه عايشه پس از هجرت به خانهء رسول خدا ( ص ) رفته ، در اين صورت نخواهيم توانست اين خبر عايشه را تصديق كنيم كه مىگويد : در آن شب ( شب اسراء و معراج ) جسم رسول خدا ( ص ) را از دست نداديم . از همين قبيل است ، هرگاه راوى مدّعى شود از فلان فرد حادثه‌اى را ديده يا شنيده است ، در حالى كه آن فرد پيش از تولّد راوى مرده يا پس از وفات او به دنيا آمده باشد . 10 . موافقت با احكام فطرى و عقلى : همگان مىدانند كه هيچ يك از تعاليم ، اقوال ، افعال و مواضع رسول خدا ( ص ) و ائمهء اطهار ( ع ) مخالف عقل و فطرت نبوده است . حال اگر نصّى به آنان نسبت داده شود كه مخالف عقل است و فطرت سليم از پذيرش آن ، سرباز مىزند ، در صحّت آن متن ترديد جدّى خواهيم داشت . اگر نتوانيم تأويل معقول و مقبولى براى آن ، پيدا كنيم ، در ردّ آن ، از اساس شك نخواهيم كرد . از همين قبيل است ، حكم عقل به وجوب عصمت پيامبر ( ص ) و امام ( ع ) از خطا و گناه . بنابراين متنى كه خطا يا گناهى به پيامبر ( ص ) يا امام ( ع ) نسبت مىدهد ، بىشك مردود است و قطعا ساختهء دشمنان دين و هواپرستان . 11 . هماهنگى با اوضاع : هرگاه پژوهش‌گر بتواند به كمك ابزارها و امكانات موجود ، پرده از قضايا بردارد و اوضاع سياسى و اجتماعى . . . را بشناسد ، خواهد توانست از اين طريق هماهنگى يا ناهماهنگى بسيارى از متون را با واقعيات ملموس كشف كند . اين فهم و درك نيز يكى از ابزارهاى شناخت است و مىتواند در پژوهش علمى واقع‌گرا مورد اعتماد ، استناد و بهره‌بردارى قرار گيرد . 12 . موافقت با قرآن : بدون ترديد قرآن صحيح‌ترين كتاب است و باطل